اصل روش: تفکیک کروماتوگرافی و دو مرحله گزینش جرمی
LC-MS/MS دو ابزار را پشت سر هم قرار می‌دهد: کروماتوگرافی مایع برای جداسازی و طیف سنجی جرمی برای شناسایی و سنجش. نمونه پس از تزریق روی ستون HPLC بر اساس قطبیت تفکیک میشود و هر ترکیب در زمان بازداری خاص خود خارج میشود.
در منبع یونیزاسیون (اغلب ESI) مولکول‌ها باردار و وارد فاز گازی می‌شوند. کوادروپل اول فقط یون والد هدف را عبور می‌دهد؛ این یون در سلول برخورد با گاز خنثی به قطعات مشخص شکسته میشود و تحلیلگر سوم فقط قطعهٔ منتخب را می‌شمارد. به این زوج یون والد-دختر گذار MRM می‌گویند. همین دو مرحله حساسیت و گزینش‌پذیری را به‌مراتب بالاتر از LC-MS تک‌کوادروپل می‌برد.
اجزای دستگاه و مسیر یک آنالیز
اجزای اصلی: پمپ، نمونه‌گیر خودکار، ستون، منبع یونیزاسیون (ESI یا APCI)، تحلیلگر سه‌گانه و آشکارساز. مسیر هر نمونه:
- آمادهسازی نمونه؛ فیلتراسیون، رقیق‌سازی یا استخراج فاز جامد
- تزریق و جداسازی کروماتوگرافی روی ستون
- یونیزاسیون در منبع ESI یا APCI
- انتخاب یون والد در کوادروپل اول
- قطعه‌قطعه شدن در سلول برخورد و شمارش قطعهٔ منتخب (ثبت سیگنال MRM)
کاربردهای رایج در آزمایشگاه
آنالیز LC-MS/MS برای آنالیت‌های قطبی، کم‌فرار و گرماحساس انتخاب میشود؛ همان جایی که GC-MS ضعیف است. کاربردهای پرتکرار:
قضاوت انطباق نمونه با حد مجاز همیشه بر اساس استاندارد ملی مربوطه است. اگر بین روش‌ها مردد هستید، مقایسهٔ HPLC و LC-MS را بخوانید و برای پروژه‌های دانشجویی از راهنمای آنالیز پایان‌نامه شروع کنید.
- باقیماندهٔ آفت‌کش‌ها در میوه، سبزی و غلات
- مایکوتوکسین‌ها مانند آفلاتوکسین در خشکبار و ادویه
- باقیماندهٔ آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای دامی در فرآورده‌های دامی
- سنجش متابولیت‌ها و داروها در پلاسما برای پژوهش و پایان‌نامه
مزایا و محدودیت‌ها
| جنبه | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| حساسیت | سنجش در سطح ppb و گاه ppt | اثر ماتریکس می‌تواند پاسخ را تغییر دهد |
| گزینش‌پذیری | دو مرحله انتخاب جرمی تداخل را حذف می‌کند | ترکیب‌های فرار و غیرقطبی را GC-MS بهتر پوشش می‌دهد |
| توان عملیاتی | سنجش همزمان چند آنالیت در یک تزریق | هزینهٔ گاز، حلال و نگهداری بالاست |
| آمادهسازی | نمونه‌های آبی معمولاً مستقیم تزریق می‌شوند | ماتریکس پیچیده به استخراج فاز جامد نیاز دارد |
آمادهسازی نمونه در عمل
بیشتر خطاهای این روش از آمادهسازی نمونه می‌آید، نه از دستگاه. پیش از تزریق، نمونه را با فیلتر ۰/۲۲ میکرون صاف کنید تا ستون و منبع آسیب نبینند. نمونه‌های پروتئیندار را رسوب دهید یا با استخراج فاز جامد پاک‌سازی کنید.
برای جبران اثر ماتریکس، استاندارد داخلی (ترجیحاً ایزوتوپ‌نشان) اضافه کنید و هر سری را با منحنی کالیبراسیون تازه و نمونهٔ کنترل کیفیت ببندید.
سفارش این آزمون از دستوا
زیستفناوری دستوا آنالیز LC-MS/MS و آنالیز LC-MS را در تهران برای نمونه‌های غذا، مکمل، دارو و پژوهشی انجام می‌دهد. اگر به دنبال خدمات آزمایشگاهی تهران هستید، آنالیت هدف، تعداد نمونه و حد تشخیص را پیش از ارسال با کارشناس ما هماهنگ کنید. تعرفه‌ها در صفحهٔ تعرفهٔ خدمات آمده و ثبت سفارش از طریق فرم درخواست پیش‌فاکتور انجام میشود.