اهمیت پایش فلزات سنگین در زنجیره غذایی
فلزات سنگین مواد غذایی از خاک، آب آبیاری، افزودنی‌ها و فرایند تولید وارد زنجیره غذایی میشوند.
این عناصر طعم و بوی محصول را تغییر نمی‌دهند و فقط با آزمون شیمیایی آشکار میشوند.
سرب و کادمیوم در بدن تجمع می‌یابند و مواجهه مزمن با آرسنیک و جیوه نیز خطر جدی برای سلامت عمومی دارد.
پایش منظم این چهار عنصر بخشی ثابت از آزمون‌های مواد غذایی در برنامه کنترل کیفیت کارخانه‌هاست.
چهار عنصر پرمخاطره و منابع ورود آن‌ها
هر عنصر مسیر ورود متفاوتی دارد و همین تفاوت، برنامه نمونه‌برداری را تعیین می‌کند.
| عنصر | منابع اصلی ورود | مواد غذایی پرتکرار |
|---|---|---|
| سرب | خاک آلوده، رنگ‌های قدیمی و تجهیزات فرایند | غلات، سبزیجات برگی و کنسروها |
| کادمیوم | کودهای فسفاته و خاک اسیدی | برنج، غلات و سیب‌زمینی |
| آرسنیک | آب زیرزمینی و آفت‌کش‌های قدیمی | برنج، فرآوردههای آن و آب آشامیدنی |
| جیوه | آب‌های آلوده و تجمع زیستی | ماهی و فرآوردههای دریایی |
آماده‌سازی نمونه: هضم اسیدی و کنترل آلودگی
نمونه پس از همگن‌سازی با اسید نیتریک و پراکسید هیدروژن در سیستم هضم مایکروویو هضم میشود تا ماتریکس آلی تجزیه و عناصر به شکل یونی آزاد شوند.
کنترل آلودگی در این مرحله حیاتی است؛ ظروف شیشه‌ای، اسیدهای با خلوص پایین و حتی هوای آزمایشگاه می‌توانند سرب وارد نمونه کنند.
- استفاده از اسید نیتریک فوق‌خالص و آب دیونیزه
- شست‌وشوی اسیدی ظروف پیش از آزمون
- اندازه‌گیری بلانک هضم در هر سری آزمون
- همگن‌سازی کامل نمونه پیش از توزین
اندازه‌گیری با جذب اتمی و ICP-MS
برای سنجش عناصر از جذب اتمی (کوره گرافیتی برای سرب و کادمیوم، بخار سرد برای جیوه و تولید هیدرید برای آرسنیک) و ICP-MS استفاده میشود که چهار عنصر را همزمان و با حساسیت بالا اندازه می‌گیرد.
انتخاب روش به حد تشخیص موردنیاز و ماتریکس نمونه بستگی دارد؛ کاتالوگ آزمون‌های دستوا جزئیات هر روش را فهرست کرده است.
تفسیر نتیجه و مقایسه با حدود مجاز
نتیجه بر حسب mg/kg یا µg/kg گزارش میشود و با حدود مجاز استاندارد ملی ایران و راهنمای کدکس برای همان ماده غذایی مقایسه می‌گردد.
عدد بالاتر از حد مجاز به معنای تخطی از مقررات است و عدد پایین‌تر به معنای صفر بودن خطر نیست؛ روند نتایج در طول زمان هم باید پایش شود.
- گزارش آزمون باید عدم قطعیت اندازه‌گیری را اعلام کند
- نتایج نزدیک به حد مجاز با تکرار آزمون تأیید شوند
سفارش این آزمون از دستوا
آزمایشگاه زیست‌فناوری دستوا آزمون مواد غذایی از نظر فلزات سنگین را با تجهیزات معتبر و مطابق پروتکل‌های استاندارد انجام می‌دهد.
فرم درخواست پیش‌فاکتور را تکمیل کنید یا از خدمات آزمایشگاهی دستوا در تهران هماهنگ شوید.
آزمون آفلاتوکسین نیز با همین مسیر سفارش داده میشود.