چه زمانی اعتبارسنجی لازم است؟
اعتبارسنجی روش (Method Validation) یعنی اثبات با مدرک که یک روش آنالیز برای هدف تعریفشده مناسب است. برای روشهای غیراستاندارد، توسعهیافته داخلی و تغییریافته الزامی است؛ برای روشهای استاندارد و مندرج در فارماکوپه، تأیید (Verification) کافی است. مرجع اصلی صنعت دارو راهنمای ICH Q2 است.
پارامترهای اصلی
| پارامتر | پرسشی که پاسخ میدهد |
|---|---|
| اختصاصی بودن (Specificity) | آیا روش فقط آنالیت هدف را از ناخالصی‌ها و ماتریکس جدا می‌سنجد؟ |
| صحت (Accuracy) | نتیجه چقدر به مقدار واقعی نزدیک است؟ |
| دقت (Precision) | تکرار نتایج در شرایط یکسان و متفاوت چقدر خوب است؟ |
| خطی بودن (Linearity) | پاسخ دستگاه در چه محدوده‌ای متناسب با غلظت است؟ |
| گستره (Range) | کدام بازه غلظتی با صحت و دقت قابل قبول قابل استفاده است؟ |
| حد تشخیص و حد تعیین | کمترین غلظت قابل تشخیص و قابل اندازه‌گیری کدام است؟ |
| استحکام (Robustness) | تغییرات کوچک عمدی شرایط، نتیجه را چقدر جابه‌جا می‌کند؟ |
دقت در سه سطح
- تکرارپذیری: همان نمونه، همان روز، همان اپراتور و دستگاه؛ کوتاه‌ترین پنجره زمانی.
- دقت میانی: تغییر روز، اپراتور یا دستگاه در یک آزمایشگاه؛ نزدیک‌ترین سطح به شرایط واقعی QC.
- تجدیدپذیری: همکاری بین‌آزمایشگاهی؛ برای روش‌هایی که قرار است در چند سایت اجرا شوند.
طراحی آزمایش بر اساس ICH Q2
برای صحت، بر اساس ICH Q2 دستکم ۹ تعیین در ۳ سطح غلظت — برای آزمون سنجش معمولاً ۸۰، ۱۰۰ و ۱۲۰ درصد غلظت هدف — انجام و بازیابی گزارش میشود. برای تکرارپذیری، دستکم ۹ تعیین در گستره روش یا ۶ تعیین در ۱۰۰ درصد غلظت متعارف است. خطی بودن با ۵ سطح غلظت یا بیشتر بررسی میشود. اینها حداقل‌های راهنما هستند؛ دادههای خام را نگه دارید.
خطاهای رایج
- اعتبارسنجی با استاندارد بدون گواهی معتبر؛ کیفیت استاندارد مرجع مستقیم وارد نتایج صحت میشود.
- نادیده گرفتن اثر ماتریکس؛ روش خطی در حلال خالص ممکن است در نمونه واقعی بازیابی ضعیف بدهد.
- گزارش پارامترها بدون داده خام و بدون تأیید امضاشده؛ اعتبارسنجی بدون مدرک قابل ردیابی، اعتبار ندارد.
- بازبینی نکردن اعتبارسنجی پس از تغییر ستون، حلال یا دستگاه؛ تغییرات باید با داده استحکام یا اعتبارسنجی مجدد پشتیبانی شوند.
سفارش این خدمت از دستوا
اعتبارسنجی روش از پرتکرارترین پروژه‌های R&D خدمات آزمایشگاهی تهران در دستوا است. پیش از شروع، مقاله اصول HPLC و مقایسه HPLC در برابر LC-MS را ببینید. تیم اعتبارسنجی دستوا پروپوزال را بر اساس هدف روش تهیه می‌کند؛ درخواست خود را در فرم درخواست پیش‌فاکتور ثبت کنید.