چرا ناخالصی دارویی سرنوشت فرآورده را تعیین میکند
هیچ ماده مؤثره‌ای در عمل صددرصد خالص نیست. در هر مرحله از ساخت، مقادیر اندکی از مواد ناخواسته وارد فرآورده می‌شود؛ از مواد اولیه و حلال‌ها تا تجهیزات خط تولید. ناخالصی دارویی حتی در سطح بسیار کم می‌تواند پایداری، ایمنی و اثر فرآورده را تغییر دهد. به همین دلیل، شناسایی و کنترل ناخالصی بخش ثابت پرونده‌های ثبت دارو در همه کشورهاست.
آزمایشگاه دستوا آنالیز ناخالصی را روی مواد اولیه (API)، فرآورده نهایی و نمونه‌های پایداری انجام می‌دهد. نقطه شروع یک سؤال مشخص است: چه ناخالصی‌هایی ممکن است وجود داشته باشد و حد مجاز هرکدام چقدر است؟
منابع ناخالصی و طبقه‌بندی آن‌ها
ناخالصی‌ها را در چهار گروه دسته‌بندی می‌کنیم:
برای هر گروه، روش آنالیز و معیار پذیرش جداگانه‌ای در فارماکوپه تعریف شده است. گزارش آزمون باید هر ناخالصی را با نام، ساختار احتمالی و مقدار آن ذکر کند.
- ناخالصی فرایندی: حدواسط‌ها، محصولات جانبی واکنش و مواد اولیه واکنش‌نداده.
- محصولات تخریب: حاصل اکسایش، هیدرولیز یا اثر نور و دما بر مولکول دارو.
- حلال‌های باقی‌مانده: از مراحل سنتز و خالص‌سازی؛ برخی در رده سمّی قرار می‌گیرند.
- ناخالصی‌های عنصری: فلزات سنگین ناشی از کاتالیزور، راکتور یا مواد کمکی.
روش‌های شناسایی و اندازه‌گیری
مقایسه این دو روش را در مقاله HPLC در برابر LC-MS بخوانید. انتخاب روش به خواص فیزیکی‌شیمیایی مولکول و حد تشخیص موردنیاز بستگی دارد.
| نوع ناخالصی | روش متداول | نکته کاربردی |
|---|---|---|
| ناخالصی‌های آلی (فرایندی و تخریب) | HPLC با دتکتور UV/PDA | خلوص پیک با PDA بررسی شود |
| حلال‌های باقی‌مانده | GC-MS با تکنیک فضای فوقانی (Headspace) | ویال محکم و بدون حباب |
| ناخالصی‌های عنصری | ICP-MS یا جذب اتمی | ظروف عاری از آلودگی فلزی |
| ناخالصی‌های ناشناخته | LC-MS/MS | تعیین جرم مولکولی و ساختار پیشنهادی |
تفسیر نتیجه و معیار پذیرش
هر ناخالصی شناسایی‌شده باید با حد مجاز همان ماده مقایسه شود. این حدود در مونوگراف فارماکوپه مربوطه یا راهنمای ICH تعیین می‌شود و به دوز مصرف، مسیر تجویز و داده‌های سم‌شناسی بستگی دارد. ناخالصی بالاتر از حد گزارش‌دهی باید در گواهی آنالیز ذکر شود، حتی اگر در محدوده مجاز باشد.
عبور از حد مجاز همیشه به معنای رد محموله نیست؛ پیش از تصمیم، روند تخریب و سوابق پایداری دسته‌های قبلی را بررسی کنید. تصمیم نهایی باید مستند و قابل دفاع باشد.
گزارش‌دهی و مستندسازی
گزارش آزمون دستوا شامل نام و غلظت ناخالصی، روش اجراشده، حد تشخیص و معیار پذیرش است. برای پرونده ثبت دارو، کروماتوگرام‌های خام نیز ضمیمه می‌شود. نمونه‌های پایداری را در بازه‌های مشخص تکرار کنید تا روند تشکیل محصولات تخریب مشخص شود.
مجموعه کامل خدمات آنالیز دارویی و آزمایشگاهی را در صفحه خدمات دستوا و فهرست روش‌ها را در کاتالوگ آزمون‌ها ببینید.
سفارش این آزمون از دستوا
برای شروع کافی است مشخصات فرآورده، هدف آزمون (ثبت، کنترل ورودی یا پایداری) و استاندارد مرجع را اعلام کنید. کارشناسان دستوا روش پیشنهادی، حد تشخیص و زمان تحویل را پیش از شروع کار مشخص می‌کنند. فرم درخواست را از طریق درخواست پیش‌فاکتور تکمیل کنید.