چرا فلزات سنگین در آب اهمیت دارند؟
فلزات سنگین مانند سرب، کادمیم، آرسنیک و جیوه در بدن تجمع می‌کنند و به‌سختی دفع میشوند. منبع ورود آن‌ها به آب معمولاً لوله‌های قدیمی، پساب صنعتی و زمینه‌های زمین‌شناسی است. این فلزات مزه و بوی آب را تغییر نمی‌دهند؛ تنها راه شناسایی آن‌ها آنالیز دستگاهی منظم است. در برنامه آنالیز آب، سرب، کادمیم، آرسنیک و جیوه در اولویت‌اند.
روش‌های سنجش
سه روش رایج برای سنجش فلزات سنگین آب وجود دارد. طیف‌سنجی جذب اتمی (AAS) برای سنجش تک‌عنصری مقرون‌به‌صرفه است. ICP-OES چند عنصر را همزمان اندازه می‌گیرد. ICP-MS حد تشخیص را تا سطح نانوگرم بر لیتر پایین می‌آورد و گزینه اصلی برای آرسنیک و جیوه است. جیوه با تکنیک بخار سرد سنجیده می‌شود.
| روش | کاربرد | حد تشخیص تقریبی |
|---|---|---|
| جذب اتمی (AAS) | سنجش تک‌عنصری سرب، کادمیم و کروم | میکروگرم بر لیتر |
| ICP-OES | پایش همزمان چند فلز | میکروگرم بر لیتر |
| ICP-MS | غلظت‌های بسیار کم، آرسنیک و جیوه | نانوگرم بر لیتر |
آماده‌سازی نمونه و کنترل آلودگی
آلودگی نمونه بزرگ‌ترین منبع خطا در این آزمون است. ظرف نمونه‌برداری باید اسیدشویی شده باشد و نمونه با اسید نیتریک به pH کمتر از ۲ برسد تا فلزات روی جداره ننشینند. آب مصرفی برای شست‌وشو و رقیق‌سازی باید فوق‌خالص باشد.
- هر سری آزمون با شاهد خالی و ماده مرجع گواهی‌شده همراه می‌شود
- منحنی کالیبراسیون چند نقطه‌ای و متناسب با گستره حد مجاز رسم می‌شود
حدود مجاز و تفسیر نتیجه
حد مجاز هر عنصر بر اساس استاندارد ملی ایران و راهنمای سازمان جهانی بهداشت تعیین می‌شود. حد راهنمای WHO برای سرب آب آشامیدنی ۱۰ میکروگرم بر لیتر است. نتیجه هر عنصر بر حسب میکروگرم بر لیتر و همراه با عدم قطعیت اندازه‌گیری گزارش می‌شود. نتیجه بالاتر از حد مجاز باید با نمونه‌برداری تازه تکرار شود.
| عنصر | حد راهنمای WHO | منبع اصلی در آب |
|---|---|---|
| سرب | ۱۰ میکروگرم بر لیتر | لوله‌ها و اتصالات قدیمی |
| آرسنیک | ۱۰ میکروگرم بر لیتر | زمین‌شناسی و فعالیت صنعتی |
| کادمیم | ۳ میکروگرم بر لیتر | پساب صنعتی و خوردگی |
سفارش این آزمون از دستوا
زیست‌فناوری دستوا، از مراکز خدمات آزمایشگاهی تهران، آنالیز آب از نظر فلزات سنگین را با دستگاه‌های کالیبره و مواد مرجع معتبر انجام می‌دهد. شرایط ارسال نمونه در صفحه خدمات آزمایشگاهی دستوا و شیوه پایش فلزات در خوراکی‌ها در مطلب فلزات سنگین در مواد غذایی آمده است. برای دریافت پیش‌فاکتور، فرم درخواست را پر کنید.